Anthropology, architecture, art and archaeology

 

Tim Ingold is British anthropologist and Chair of Social Anthropology at the University of Aberdeen. In his recent work, he links the themes of environmental perception and skilled practice, replacing traditional models of genetic and cultural transmission, founded upon the alliance of neo-Darwinian biology and cognitive science, with a relational approach focusing on the growth of embodied skills of perception and action within social and environmental contexts of human development. This has taken him to examining the use of lines in culture (Lines: a brief history), and the relationship between anthropology, architecture, art and archaeology (Making).

Our humanity, Ingold argues, does not come ready-made but is continually fashioned in our movements along ways of life. Starting from the idea of life as a process of wayfaring, Ingold presents a radically new understanding of movement, knowledge and description as dimensions not just of being in the world, but of being alive to what is going on there.
A central concern in Ingold’s writings is a call to rescue the practice of anthropology from ethnography (the presentation of empirical data on human societies and cultures). Instead of seeing the purpose of anthropology as the mere description of human practices, Ingold purports to show that practicing anthropology is a way of engaging in the lives of others, with the potential to contribute to real transformation, through explorations of the conditions and possibilities of human life in the world.

Ingold aims to bring anthropology back to the center of public debates about what it means to be human, about freedom, about responsibility, about ethics.

Beograd – grad na dva sprata

Projekat UNDERГРАД  iniciran  je 2011. godine  od strane Centra za urbani razvoj iz Beograda kojem se 2013. pridružila organizacija URBEX Srbija. Danas UNDERГРАД čine arheolozi, arhitekte, vizuelni umetnici i istoričari. Tokom prethodne četiri godine tim stručnjaka radio je na istraživanju, evidentiranju, dokumentovanju i vizualizaciji više lokaliteta koje su tokom svog putovanja kroz podzemlje pronašli. Projekat funkcioniše prema konceptu urbanog istraživanja koje za cilj ima da osvetli  alternativne pejzaže  Beograda, da podstakne na kritičko mišljenje o napuštenim industrijskim objektima, te da predloži nove strategije revitalizacije istih. Projekat otvara pitanja industrijskog nasleđa i načina na koji arheologija kao nauka može da komunicira u vremenu novih tehnologija i interdisciplinarnog pristupa istraživanju. Predstavnici UNDERГРАД-a često su gosti na kulturnim večerima u Beogradu tokom kojih na neformalan način govore o svom radu i entuzijazmu. Na prezentaciji UNDERГРАД-a u septembru ove godine, razgovarali smo sa arheologom i koordinatorom projekta Radetom Milićem. On je istakao da je Beograd jedan od najstarijih evropskih gradova i da nam o tome govore mnogi do sada neistraženi delovi podzemlja srpske prestonice.

“Neotkrivene podzemne odaje Beograda svedoci su burnih perioda istorije ovog grada. One predstavljaju nasleđe Beograda kako iz orijentalnog i austrijskog perioda, tako i svedoke industijalizacije Beograda u XIX veku. Sliku beogradskog podzemlja upotpunjuju prostori koji su novijeg datuma, bunkeri, tuneli, skloništa i tajne baze nastale tokom prvog i drugog svetskog rata. Mešanje različitih kultura na ovim prostorima oslikava se na retkim, zabačenim i zaboravljenim delovima grada, gde su tragovi njihovog postojanja još uvek netaknuti”, rekao je Rade Milić.

Do sada je istraženo oko pedeset podzemnih objekata (1000m2), od kojih je većina zapuštena, nepristupačna, pretvorena u smetilišta, ilegalne kafane, domove za beskućnike ili podrume za gajenje pečuraka. Ovo je prepreka koja onemogućava adekvatnu reprezentaciju otkrivenog. Zatečena situacija je takođe bila podstrek za vizuelne umetnike koji sarađuju na projektu UNDERГРАД da pronađene objekte predstave na provokativan način, kombinujući elemente fikcije, horora i dokumentovane stvarnosti. Izložbena postavka projekta UNDERГРАД mogla se do sada videti u velikom broju beogradskih galerija i klubova. Kako je fotografija često jedini medijum i svedok pronađenih objekata, autori su do sada napravili stotine fotografija time nadajući se da bar slikom sačuvaju otkriveno od trajnog zaborava.

Ekipa projekat UNDERГРАД je jedna od retkih u Srbiji koja se bavi industrijskom arheologijom. Ova naučna disciplina smatra se suviše mladom da bi bila interesantna arheolozima koji su uglavnom zainteresovani za antrički period i romantičarsku prošlost. Industrijska arheologija zahteva novi pristup istraživanju koji je nužno interdisciplinaran. Tako se jedan deo projekta UNDERГРАД može nazvati  antropološkim i bavi se istraživanjem urbanih mitova vezanih za beogradsko podzemlje. Neke od urbanih legendi vezane su za bezglave Turke koji hodaju podzemljem  ili za krokodile u beogradskim kanalizacijama.

Rimski bunar koji je dubok 60 metara svakako je zanimljiva tačka za horor priče o metodama kažnjavanja koje su se primenjivale u prošlosti. Bunar se nalazi 212 stepenika isopod Kalemegdan i može se obići uz pratnju kustosa. Ovo je jedan od retkih objekata koji su svrstani u turističku ponudu Beograda. Birokratski sistem u Srbiji onemogućava legalizaciju otkirvenih objekata koja je nužna kako bi oni zvanično postali deo kulturnog nasleđa grada Beograda i samim tim postali zaštićeni. Rekonstrukcija i zaštita lokaliteta zavisi od političke (ne)volje, a ona se čini kao teško premostiva prepreka koja trenutno blokira aktivističke ideje projekta. Za uspešno revitalizovanje otkrivenih objekata potrebna je saradnja države, privatnog i civilnog sektora. Ipak, najveću moć odlučivanja ima Vlada koja trenutno nema adekvatnu zakonsku regulativu koja bi stimulisala zaštitu industrijskog kulturnog nasleđa. Ukratko, legalizacija objekata gotovo da je nemoguća, a sva obećanja svode se na kalendar politčkih izbora – mrtvo slovo na papiru.

Uspešan primer tranzicije napuštenog industrijskog objekta u centar umetničkih i kulturnih zbivanja jeste “Ciglana” u Beogradu. Mestu koje je od napuštene fabrike cigli pretvoreno u umetnički kvart i lokaciju održavanja festivala “Deve9t”. Primer sličnih incijativa borbe za nezavisnu srpsku kulturu jesu prošlogidišnja okupacija bioskopa „Zvezda“ ili pre par godina okupacija zgrade „Inex Filma“. „Inex Film“ nakon par godina rada vraćen je privatnom vlasniku, a bioskop „Zvezda“ i dalje se svodi na simbolično opstajanje. Ove godine privatizovan je i “Avala Film”, tako da ni jedan od bioskopa Beograd filma trenutno nije u funkciji. Navedeni primeri dobar su pokazatelj državne nebrige o kulturnom nasleđu. Modernizacija i izgradnja mejnstrim kapitalističkih zdanja, poput šoping molova i hotela vladajućoj eliti ipak je zanimljivija od autentičnosti starog jezgra Beograda. Simptomatično, bez obzira na proteste protiv projekta „Beograda na vodi“, jedan objekat otkriven u okviru UNDERГРАДА  već je uništen. Reč je o betonskoj piramidi, odnosno nemačkom skloništu izgrađenom tokom nacističke okupacije Beograda tokom Drugog svetskog rata. Još jedna ovakva piramida može se videti u Savskoj ulici preko puta Palate pravde.

Ono što UNDERГРАД trenutno čini jeste intenzivno informisanje šire javnosti o rezultatima istraživanja i svim fazama kroz koje je projekat prošao. Ova faza projekta otvara mogućnosti umrežavanja i osnaživanja različitih sektora u borbi za očuvanje kulturnog nasleđa grada Beograda. Uprkos sve većoj vidljivosti rada UNDERГРАД ekipe, glavni akteri u politici i kulturi Srbije ne prepoznaju važnost ovog projekta, te se on često percipira kao entuzijazam pojedinaca koji svakako ima svoje granice.