Death of an Innocent By Jon Krakauer

“You could tell right away that Alex was intelligent,” Westerberg continues. “In fact, I think maybe part of what got him into trouble was that he did too much thinking. Sometimes he tried too hard to make sense of the world, to figure out why people were bad to each other so often. A couple of times I tried to tell him it was a mistake to get too deep into that kind of stuff, but Alex got stuck on things. He always had to know the absolute right answer before he could go on to the next thing.”

into_the_wild_web_600

http://chugachpics.tripod.com/mccandless.html

Kulturna kontekstualizacija manične depresije

„Imam problem sa osobama koje govore da je nešto stvarno ili nije stvarno, normalno ili nenormalno. Značenje ovih pojmova za mene je veoma lična i subjektivna stvar. Uvek sam bio zbunjen i nikada nisam pravio stroge zaključke pri razumevanje ovakve vrste reči.“

Tim Barton

touched with fire movie.jpg
Fotografija iz filma “Touched With Fire”

 

Pojam normalnosti bio je sasvim upitan u našem domu otkad znam za sebe. Kategorije normalnan-lud nisu baš bile bliske i  podudarne sa diskursom naših komšija. Zbog toga su na našem stolu bile knjige drugog tipa – stručna filozofska literatura. Ja biram Fukoa, Frojda, Junga, Gofmana, a brat medicinu. Fakulteti koji su vremenom doveli drugačije, nekad neprijatno iskustvo iz ranog detinjstva u stanje apsolutne normalnosti unutar naših sistema razumevanja života i različitih ljudskih ponašanja. Za jednog polarnog medveda[1] u kući ovakva širina razumevanja je neophodna. Za razumevanje (bi)polar-nih medveda u lokalnim zajednicama takođe je potreban jedan obrazovni komad antropologije, sociologije, psihologije, i naravno medicine. Na primer, antropologija kaže da maničnu depresiju treba kontekstualizovati, što znači da se ovakva karakteristika ponašanja različito vrednuje u različitim zajednicama. U nekim društvima manično ponašanje znači pogodan status u zajednici, jer se smatra produktivnom i kreativnom životnom fazom. U evropskom kontekstu, manična depresija je uglavnom tumačena kao devijantno ponašanje. Najčešće nosi stigmu nenormalnosti, problematičnosti, nečega što se treba sakriti od javnosti. Manična depresija, depresija, panika, šizofrenija i sl. psihicke poteškoće imaju iste simptome svuda u svetu, međutim, društvo je to koje oblikuje bolest prihvatajući je na različite načine. Način na koji se pojava tretira, uticaće na odluke pacijenta kada je lečenje u pitanju. Tretiranje bolesti u različitim kulturama uspostavlja i skalu stigmatizacije bolesnika, te njegovog odnosa sa porodicom i prijateljima. Skala stigmatizacije varira, takođe, u zavisnosti od društvenog statusa. Isto važi za manjine bilo kojeg tipa (nacionalne, seksualne, etničke, religijske, stigma na rasnoj osnovi…).[2] Zbog svesnosti uticaja kulture na oblikovanje mentalne i fizičke bolesti, u medicini je razvijena oblast koja se zove etno-medicina. Ovo je prostor u kojem antropologija može da da svoj doprinos.

Prema istraživanjima antropološkinje Emili Martin, manična depresija u Americi je nešto kao „stil življenja“.[3] Svi žure, malo spavaju, ludo se ponašaju, brzo hodaju, prinuđeni su da ubrzano razmišljaju. Ovo je učestalo američko razumevanje manije – manija kao stil, pa čak i poželjan stil života i razmišljanja, jer, naravno, može da uveća ekonomski kapital.

„Energičnost uz manično ponašanje čini se da je otvorila potencijal za preduzetnike, biznismene i zabavljače. CEO, Holivudske zvezde, kao i MTV The Real World omladina prosto je prigrlila dijagnozu manične depresije, otkrivši kreativnost manije i žaleći zbog njenog neodvojivog dela – depresije.” [4]

Prema nalazima Emili Martin, zapisi o maničnoj depresiji do 1940. godine bili su prava retkost. Početkom 1970-ih laboratorijska istraživanja pokazala su da litijum može biti delotvoran pri lečenju manije. Ovo je period kada se o maniji u američkom društvu počinje govoriti kao o kreativnoj sili i o bolesti ponašanja koja se može kontrolisati. Drugim rečima, uz pomoć lekova rezovanje i emocionalnost bipolarne osobe može biti tokom celog života u normali.

Sedamdesete su godine u kojima su neke poznate ličnosti podelile sa javnošću deo svoje biografije koja je krila maničnu depresiju. Upravo ovi izdvojeni heroji doprineli su da se na maničnu fazu bipolarnosti gleda kao na priliku za postizanje izvaredno uspešne karijere.[5] Jednu deceniju kasnije, Kej Džamison, uvaženi američki psihijatar, počela je da objavljuje radove o odnosu mentalnih bolesti i umetnosti. U svojim tekstovima navela je oko dvesta autora koji boluju od manične depresije. Među njima su Virdžinija Vulf, Vinset Van Gog, Edgar Alan Po, Edvard Munk, Džordžija O’Kifi i Džekson Polok.

 „Dok traje epizoda manije, pacijenti pokazuju simptome koji su sasvim opozitni simptomima depresije. Najčešće manje spavaju a imaju dosta energije, produktivnost im raste. Često su paranoični. Govor im je ubrzan, govore sa uzbuđenjem, misli su im brže od onoga što bi hteli da izgovore, pa često lete sa teme na temu. Neretko ističu važnost njihovih ideja i dela. Osetljivost u ovom stanju dovodi do impulsivnog ponašanja i osuđivanja.“ [6]

U knjizi Touched with fire: Manic Depressive Illness and Artistic Temperament, Džemison objašnjava paralelu između kreativnog i hipomaničnog ponašanja na sledeći način:

“rečitost, ubrzanost i fleksibilnost misli sa jedne strane,  mogućnost kombinovanja ideja sa namerom kreiranja novih i originalnih oblika, sa druge.“

Manično i depresivno ponašanje potrebno je kontekstualizovati. Ipak, ne bi trebalo maničnu depresiju razumeti isključivo kao društveni konstrukt i romantizovati je zbog kreativnog potencijala, jer zasigurno postoje osetni fakti koji proizvode promene u ponašanju pojedinca, koji su za njega neretko opasni, pogotovo u depresivnoj fazi bolesti. Po knjizi Touched With Fire Kej Džamison 2015. snimljen je istoimeni film, koji na realističan način prikazuje manične i depresivne faze para koji odlučuje da zasnuje porodicu. Film teži da prikaže produktivnost manične faze, njenu živost, vatrenost, ubrzanost ali i potrebu za medicinskom kontrolom bolesti, odnosno držanjem razbuktale vatre u granicama normale. Posle manične faze pacijent pada u stanje depresije, koje je podjednako jako koliko i manični period. Ukoliko je osoba predugo o fazama maničnosti i depresije, postaje sve teže uskladiti emocionalnost prema standardima “normalnog”. Tek posle dužeg vremena redovne terapije, pacijent ima blage manične faze, kontrolisane elemente uzbuđenja, ubrzanosti, ideacije. Jedan od najčešćih razloga zašto polarni medvedi odbijaju terapiju, jeste strah da će izgubiti sebe, svoju divlju prirodu, imaginaciju, ideaciju i kreativnost. Ipak, bez medicinske kontrole, manična depresija je destruktivan poremećaj emocionalnog ponašanja.

***

Pisanje ovog teksta započela sam sa namerom isticanja drugosti bilo koje vrste, kao prilike za učenjem, saznavanjem i uviđanjem društva oko sebe kroz specifičnost koja nam je data. Drugosti, ako ih razumevamo, izučavamo i prihvatamo, bivaju najjači podsticaj za naše napredovanje kada je reč o društvenom kapitalu. Biti onakav kako većinsko društvo nalaže nekada nije moguće, a najčešće je manipulativno i predstavlja igru superiornosti i inferirornosti. Učenom čoveku ovo posebno smeta i šteti. Drugačiji u našem okruženju uče nas da ne moramo da pripadamo da bismo bili srećni. Sigurnost nije u pripadanju širem društvu, već u pripadanju samom sebi. Do ovih zaključaka došla sam posmatrajući godinama jednog dobrog debelog polarnog medveda. Biti drugačiji znači skarifikaciju sa unutrašnje strane kože – ispisivanje onoga što znači društveno prihvatljivo i neprihvatljivo ponašanje.

Napisala: Venesa Musovic

[1] Termin polarni medved koristim kao metaforu za osobu koja ima manično-depresivni poremećaj. Termin je preuzet iz filma Infinetley Polar Bear (2014)  u režiji Maje Forbes.

[2] Knjiga u kojoj je podrobno na sociološki način objašnjen proces stigmatizacije, marginalizacije i ogoljavanja identiteta stigmatizovane osobe jeste Azil Irvinga Gofmana.

[4] Martin, Emily. 2007. Bipolar Expedition: Mania and Depression in American Culture.

[5] U knjizi Josh: My Up and Down, In and Out Life poznatog pozorišnog producenta govori se o uspešnoj karijeri i maničnim fazama koje su za Džoša Logana bile produktivne. Knjiga je obavljena 1976. godine. Jedna je od prvih i najpopularnijih knjiga o maničnoj depresiji.

[6] Key Redfield Jamison, Manic-Depressive Illness and Creativity.

Herzog on Herzog

“My childhood was totally separate from the outside world. As a child I knew nothing of cinema, and even telephones did not exist for me. A car was an absolute sensation. Sachrang was such an isolated place at that time – though it is only about an hour and a half’s drive from Munich – that I did not know what a banana was until I was twelve and I did not make my first telephone call until I was seventeen. Our house had no water-flushed toilet, in fact no running water at all. We had no mattresses; my mother would stuff dried ferns into a linen bag and in winter it was so cold I would wake up in the morning to find a layer of ice on my blanket from frozen breath. But it was wonderful to grow up like that. We had to invent our own toys, we were full of imagination, and the guns and arms we found – remnants of the SS soldiers – just became part of what we owned. As a boy I was part of the local gang and invented some kind of flat sailing arrow which you would throw with a whip-like action, which made it sail more than 600 feet. A wonderful invention. Very difficult to aim, but it would sail on and on and on. We invented an entire world around. Part of me has never really adjusted to the things I find around me even today. I am still not very good on the phone. I jump whenever it rings. It might sound bizarre to people today, but things like our discovery of the arms cache made for a wonderful childhood.

Everyone thinks that growing up in the ruins of the cities was a terrible experience, and for the parents who lost absolutely everything I have no doubt that it was. But for the children it truly was the most marvellous of times. Kids in the cities took over whole bombed-out blocks and would declare the remnants of buildings their own to play in where great adventures were acted out. You really do not have to commiserate with these kids. Everyone I know who spent their early childhood in the ruins of post-war Germany raves about that time. It was anarchy in the best sense of the word. There were no ruling fathers around and no rules to follow. We had to invent everything from scratch.”

***

Tell me about your ideal film school.

“This is something we can talk about later when we discuss Film Lesson, the programmes I made for Austrian television, but let me say here that there are some very basic skills that any filmmaker must have. First of all, learn languages. One also needs to be able to type and to drive a car. It is like the knights of old who had to be able to ride, wield a sword and play the lute. At my Utopian film academy I would have students do athletic things with real physical contact, like boxing, something that would teach them to be unafraid. I would have a loft with a lot of space where in one corner there would be a boxing ring. Students would train every evening from 8 to 10 with a boxing instructor: sparring, somersaults (backwards and forwards), juggling, magic card tricks.

Whether or not you would be a filmmaker by the end I do not know, but at least you would come out as an athlete. My film school would allow young people who want to make films to experience a certain climate of excitement of the mind. This is what ultimately creates films and nothing else. It is not technicians that film schools should be producing, but people with a real agitation of mind. People with spirit, with a burning flame within them.”

Warner Herzog

“Herzog on Herzog”  by Paul Cronin

Get used to the bear behind you

 

Kad savete daje Warner Herzog onda to ovako izgleda:

1. Always take the initiative.

2. There is nothing wrong with spending a night in jail if it means getting the shot you need.

3. Send out all your dogs and one might return with prey.
4. Never wallow in your troubles; despair must be kept private and brief.
5. Learn to live with your mistakes.
6. Expand your knowledge and understanding of music and literature, old and modern.
7. That roll of unexposed celluloid you have in your hand might be the last in existence, so do something impressive with it.
8. There is never an excuse not to finish a film.
9. Carry bolt cutters everywhere.
10. Thwart institutional cowardice.
11. Ask for forgiveness, not permission.
12. Take your fate into your own hands.
13. Learn to read the inner essence of a landscape.
14. Ignite the fire within and explore unknown territory.
15. Walk straight ahead, never detour.
16. Manoeuvre and mislead  but always deliver.
17. Don’t be fearful of rejection.
18. Develop your own voice.
19. Day one is the point of no return.
20. A badge of honor is to fail a film theory class.
21. Chance is the lifeblood of cinema.
22. Guerrilla tactics are best.
23. Take revenge if need be.
24. Get used to the bear behind you.

Day with Warner Herzog – online films

“If I had to climb into hell and wrestle the devil himself for one of my films, I would do it.”

Wheel od Time

http://www.youtube.com/watch?v=dRjSi9ELD9I

Land of Silence and Darkness

https://www.youtube.com/watch?v=UnAEUDaeqno

From One Second To The Next

https://www.youtube.com/watch?v=_BqFkRwdFZ0

Fata Morgana

https://www.youtube.com/watch?v=c6Ost05hKyA

Where The Green Ants Dream

https://www.youtube.com/watch?v=aE_LI-v4k58

Even Dwarfs Started Small

https://www.youtube.com/watch?v=PSDC_LXfBcE

Wodaabe: Herdsmen of the Sun

https://www.youtube.com/watch?v=jXFeIAwNw54

Grizzly Man

https://www.youtube.com/watch?v=q8MjDyfcMmU

Bells from the Deep

https://www.youtube.com/watch?v=HedfBEukl4c

Into The Abyss

https://www.youtube.com/watch?v=Q-lOWCQJlyA

Maya Deren’s Dream

Maya Daren (1917-1961)

Maya Daren ( Eleonore Derenowski) rođena je u Kijevu 1917. Jačanjem anti-semitizma u Ukrajini zajedno sa roditeljima 1922. godine seli su u Njujork. Ubrzo po dolasu u Ameriku priključuje se plesnoj grupi Negro Dancing Troupe Katarine Dunham (Katherine Dunham), gde uči o koreografiji i plesu. Katherine Dunham bila je antropološkinja, jedna od pionirki u polju antropologije plesa i etnokoreografije. U skoro svim filmovima Maje Deren prisutni su elementi plesa i komunikacija telom. Više tekstova Maya je posvetila teoriji plesa, odnosu muzike i plesa, ritualne koreografije i ritmu bubnjeva.

1942. upoznaje češkog fotografa i reditelja Hammida (Alexander Hackenshmied). Veza sa Hammidom otkrila je Maji svet fotografije i filma koji su postali njeno osnovno sredstvo izražavanja. Maja je pionirka eksperimentalnog avangardnog filma u Americi. Bila je aktivistkinja za ljudska prava, pesnikinja, predavač i feministkinja. U antropologiji pominje se kroz analizu knjige i filma Divine Horsemen: The Living Gods of Haiti  koji je snimala uz sugestije antropologa Gregori Bejtsona i njegove supruge Margaret Mid. Eleonore Derenowski promenila je ime u Maya Deren nakon stupanja u brak sa Hammidom koji je ju je zvao Maya, po Hindu boginji iluzija.

Prvi film snimila je 1943. godine. Film nosi naziv Meshes of the Afternoon. U filmu Maja je protagonistkinja. Centralna figura filma je žena, njen san i podsvest, egzistencijalna pitanja i društveni status. Ista pitanja pojavljuju se u filmovima At Land i Ritual in Transfigured Time.

Film Divine Horesmen: The Living Gods of Haiti nije završen zbog bolesti i rane smrti Maje Deren (44). U dokumentarcu In the Mirror of Maya Daren naratori pominju kao uzrok smrti psihičke probleme, korišćenje droge i siromaštvo.

Delovi audio intervjua sa Majom Deren

http://www.youtube.com/watch?v=MhEOOpbJKEc

Maya i Hammid, 1944.

Majina soba na Haitiju, 1947.

Spisak filmova Maye Deren:

Witch’s Cradle (1943) Dir: Maya Deren. Cast: Marcel Duchamp, B&W (incomplete) Meshes of the Afternoon (1943) Dir: Maya Deren, Alexander Hammid. Screenplay: Maya Deren. Cast: Maya Deren, Alexander Hammid. Music: Teiji Ito. B&W. At Land (1944) Dir: Maya Deren. Cast: John Cage, Maya Deren, Alexander Hammid. B&W. A Study in Choreography for the Camera (1945) Dir: Maya Deren. Cast: Talley Beatty. 3 mins, silent, B&W. Ritual in Transfigured Time (1946) Dir: Maya Deren. Cast: Rita Christiani, Maya Deren. 14 mins, B&W, silent Meditation on Violence (1948) Dir: Maya Deren. Cast: Chao Li Chi. Music: Teiji Ito. The Very Eye of Night (1958) Dir: Maya Deren. Assistant director: Harrison Starr III. Screenplay: Maya Deren. Music: Teiji Ito. Divine Horsemen: The Living Gods of Haiti (1985) Original footage shot by Deren (1947-1954). Reconstruction by Teiji & Cherel Ito. Filmovi o Maji Deren: Invocation: Maya Deren (1987) Dir: Jo Ann Kaplan In The Mirror of Maya Deren (2001) Dir: Martina Kudlacek